1. HAFTA
Yönetim Kavramı ve Tarihsel Kökenler
Yönetim, başkaları vasıtasıyla iş görme sanatıdır. İnsanlık tarihi kadar eskidir (Piramitlerin inşası, Roma orduları). Ancak "Yönetim Bilimi" sanayi devrimiyle başlar.
Yönetici vs Lider: Yönetici, var olan düzeni sürdürür ve yetkisini pozisyondan alır. Lider ise değişimi yönetir ve yetkisini kişisel etkileşimden alır.
- Sümerler: İlk yazılı kayıtlar ve vergi sistemi (kayıt tutma yönetimin temelidir).
- Mısırlılar: Büyük organizasyonların (piramitler) planlanması ve kontrolü.
- Sun Tzu: Savaş Sanatı kitabı ile stratejik planlama temelleri.
2. HAFTA
Sanayi Devrimi ve Yönetim
18. yüzyılın sonunda buhar gücünün bulunmasıyla üretim evlerden fabrikalara taşındı (Factory System). Bu durum yeni sorunlar doğurdu:
Sorunlar
- Disiplinsiz işçiler.
- Standart olmayan üretim.
- Makineleşme ile artan sabit maliyetler.
Çözüm Arayışları
- Adam Smith (İş Bölümü ve Uzmanlaşma - Toplu İğne Örneği).
- Robert Owen (İşçi refahı ve çalışma saatleri).
3. HAFTA
Klasik Yaklaşım I: Bilimsel Yönetim
Frederick Winslow Taylor
Yönetim biliminin babası kabul edilir. 1911'de "Bilimsel Yönetimin İlkeleri" kitabını yazdı. Ana odak noktası verimliliktir.
Zaman ve Hareket Etüdü
Taylor, işçilerin kürekle kömür atmasını inceledi. Kürek boyutunu ve atış açısını optimize ederek verimliliği %400 artırdı.
Temel İlkeler:
- İşin yapılması için "tek en iyi yol" (one best way) bilimsel olarak bulunmalı.
- İşçiler bilimsel yöntemle seçilmeli ve eğitilmeli.
- İşçiler parça başı ücretle motive edilmeli (Homo Economicus).
4. HAFTA
Klasik Yaklaşım II: Yönetim Süreci
Henri Fayol
Taylor atölye düzeyine (işçi verimliliği) odaklanırken, Fayol organizasyonun tamamına (üst yönetim) odaklandı. 14 Temel Yönetim İlkesi'ni ortaya koydu.
POCCC (Yönetim Fonksiyonları)
- Planning (Planlama)
- Organizing (Örgütleme)
- Commanding (Yürütme)
- Coordinating (Koordinasyon)
- Controlling (Kontrol)
Önemli İlkeler
- Yönetim Birliği: Herkesin tek bir amaca hizmet etmesi.
- Kumanda Birliği: Bir çalışanın sadece bir amirden emir alması.
- Hiyerarşi: Emir-komuta zinciri.
5. HAFTA
Klasik Yaklaşım III: Bürokrasi
Max Weber
Weber'e göre "Bürokrasi", büyük organizasyonları yönetmek için en rasyonel ve verimli yapıdır (Bugünkü hantal anlamında değil, "ideal yapı" anlamında).
Yetki Türleri:
- Geleneksel Yetki: Krallar, kabile reisleri (Babadan oğula).
- Karizmatik Yetki: Kahramanlar, peygamberler (Kişisel çekim gücü).
- Yasal/Rasyonel Yetki: Bürokrasi (Kurallara ve pozisyona dayalı itaat).
Bürokrasinin özellikleri: Yazılı kurallar, gayri şahsi ilişkiler (duygusuzluk), liyakat temelli terfi, hiyerarşik yapı.
6. HAFTA
Neoklasik (Davranışsal) Yaklaşım
Klasik yaklaşımın insanı makinenin bir parçası (dişli) gibi görmesine tepki olarak doğmuştur. İnsanı "Sosyal bir varlık" olarak ele alır.
Hawthorne Araştırmaları (1924-1932)
Elton Mayo liderliğinde Western Electric fabrikasında yapıldı.
Işıklandırma Deneyi: Işık artırıldığında verim arttı. Işık azaltıldığında verim yine arttı.
Sonuç: İşçiler, kendilerine ilgi gösterildiğini fark ettikleri için daha çok çalıştı. Buna Hawthorne Etkisi denir.
7. HAFTA
İnsan İlişkileri Yaklaşımı
Hawthorne ile başlayan akım, motivasyon teorileri ile devam etti.
Maslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisi
Fiziksel > Güvenlik > Ait Olma > Saygınlık > Kendini Gerçekleştirme. Alt basamak doyurulmadan üst basamağa geçilmez.
McGregor X ve Y Teorisi
Teori X (Klasik): İnsan tembeldir, çalışmayı sevmez, sorumluluktan kaçar. Zorlanmalı ve yönetilmelidir.
Teori Y (Modern): İnsan çalışmayı oyun kadar doğal bulur, sorumluluk alır, yaratıcıdır.
8. HAFTA
Modern Yaklaşım I: Sistem Yaklaşımı
Organizasyonu, birbirine bağlı parçalardan oluşan bir "bütün" (sistem) olarak görür. Biyolojiden (Ludwig von Bertalanffy) uyarlanmıştır.
- Açık Sistem: Çevresiyle (Müşteri, Devlet, Tedarikçi) etkileşim halindedir. Çevreden girdi (input) alır, işler (process), çıktı (output) verir.
- Entropi: Sistemlerin bozulma ve yok olma eğilimi. Açık sistemler "Negatif Entropi" ile hayatta kalır.
- Sinerji: Bütün, parçaların toplamından büyüktür (2+2=5).
GİRDİ (Hammadde)
DÖNÜŞÜM SÜRECİ
(Üretim/Yönetim)
ÇIKTI (Ürün/Hizmet)
9. HAFTA
Modern Yaklaşım II: Durumsallık
"Her yer ve her zaman geçerli en iyi tek bir yönetim tarzı yoktur. En iyi tarz, içinde bulunulan duruma (koşullara) göre değişir."
Bu yaklaşım, Klasiklerin "Tek Doğru Yol" (One Best Way) anlayışını reddeder. "Duruma göre değişir" (It depends) prensibini benimser.
Yönetim yapısını etkileyen faktörler:
- İşletmenin büyüklüğü.
- Kullanılan teknoloji (Joan Woodward araştırmaları).
- Çevre koşulları (Belirsizlik düzeyi).
10. HAFTA
Post-Modern Yaklaşımlar
1980'lerden sonra küreselleşme ve internet ile birlikte hiyerarşik yapılar çökmeye başladı. Daha esnek, yatay ve ağ tipi (network) organizasyonlar önem kazandı.
Değişim Mühendisliği (Re-engineering)
Süreçlerin sıfırdan, köklü bir şekilde yeniden tasarlanmasıdır. "Tamir etme, yeniden yap."
Kıyaslama (Benchmarking)
En iyi uygulamaları (best practices) bulmak için rakipleri veya diğer sektörleri inceleyip kendine uyarlamak.
11. HAFTA
Toplam Kalite Yönetimi (TKY)
Japon yönetim anlayışının (Deming, Juran) dünyaya hediyesidir. Hata olduktan sonra düzeltmek (kalite kontrol) değil, hatayı en baştan önlemek (kalite güvence) esastır.
Temel İlkeler (KAİZEN):
Sürekli İyileştirme
Müşteri Odaklılık
Tam Katılım
Sıfır Hata
12. HAFTA
Öğrenen Organizasyonlar
Peter Senge
"Beşinci Disiplin" kitabı ile tanınır. Bilgiyi yaratan, edinen ve transfer eden organizasyonlardır.
Öğrenen organizasyonlarda, çalışanlar sürekli olarak kendilerini geliştirir, sistem düşüncesine sahiptirler ve takım halinde öğrenirler. Hatalar cezalandırılmaz, bir öğrenme fırsatı olarak görülür.
13. HAFTA
Stratejik Yönetim Düşüncesi
Uzun vadeli planlama ve rekabet avantajı elde etme sürecidir. SWOT analizi (Güçlü, Zayıf yönler, Fırsatlar, Tehditler) bu düşüncenin temel aracıdır.
Michael Porter'ın katkıları:
- 5 Güç Modeli: Sektördeki rekabeti analiz eder.
- Jenerik Stratejiler: Maliyet Liderliği vs Farklılaşma.
14. HAFTA
Geleceğin Yönetim Anlayışı
Dijital Yönetim
Yapay zeka, Büyük Veri (Big Data) ve algoritmik karar verme süreçleri yöneticilerin yerini mi alacak?
Sürdürülebilirlik
Kurumsal Sosyal Sorumluluk ve Yeşil Yönetim. Sadece kar değil, gezegen ve toplum da önemli (3P: Profit, People, Planet).