Bu ders notları, Türk Borçlar Kanunu (TBK) sistematiğine göre hazırlanmış olup, vaka analizleri ile zenginleştirilmiştir.
Borçlar Hukuku, kişiler arasındaki borç ilişkilerini, bu ilişkilerin doğuşunu, hükümlerini ve sona ermesini inceleyen hukuk dalıdır. Borçlar Kanunu'nun temelini "Borç İlişkisi" kavramı oluşturur.
Ahmet (Satıcı), Mehmet'e (Alıcı) bir bilgisayarı 20.000 TL'ye satmıştır.
Bu ilişkide Mehmet (Alıcı), bilgisayarın kendisine teslim edilmesini isteme yönünden Alacaklı, parayı ödeme yönünden Borçludur.
Ahmet (Satıcı) ise, bilgisayarı teslim etme yönünden Borçlu, parayı isteme yönünden Alacaklıdır.
Buradaki edimler; bilgisayarın teslimi (vermek) ve paranın ödenmesidir (vermek).
Hukuki işlem, bir veya birden fazla kişinin, hukuk düzenince tanınan bir sonuca (hukuki sonuç) yönelmiş irade açıklamasıdır. İrade açıklaması, hukuki işlemin kurucu unsurudur.
Sağlararası İşlemler: Etkisini kişiler hayattayken gösterir (Örn: Kira, Satış).
Ölüme Bağlı İşlemler: Etkisini, işlem yapan kişi öldükten sonra gösterir (Örn: Vasiyetname, Miras Sözleşmesi).
Türk Borçlar Kanunu'na göre borç ilişkileri üç temel kaynaktan doğar:
Tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarıyla kurulur. En yaygın borç kaynağıdır. (Satış, Kira, Eser vb.)
Bir kimsenin, hukuka aykırı bir eylemle başkasına zarar vermesidir. Zarar verenin borcu "Tazminat"tır. (Trafik kazası, cam kırma vb.)
Bir kimsenin malvarlığının, haklı bir sebep olmaksızın diğerinin aleyhine çoğalmasıdır. Borç "İade" borcudur. (Yanlış hesaba para yatması).
TBK m.1'e göre: "Sözleşme, tarafların iradelerini karşılıklı ve birbirine uygun olarak açıklamalarıyla kurulur."
Mağaza vitrinine üzerinde "100 TL" yazan bir gömlek konulması ÖNERİDİR. Bir müşteri içeri girip "Bunu alıyorum" dediğinde KABUL gerçekleşir ve sözleşme kurulur. Satıcı "Vazgeçtim satmıyorum" diyemez. Ancak vitrindeki üründe "Numunedir" veya "Satılık Değildir" yazarsa öneri sayılmaz.
Türk Borçlar Hukuku'nda kural Şekil Serbestisidir. Yani taraflar sözleşmeyi diledikleri gibi (sözlü, yazılı) yapabilirler. Ancak kanun bazı sözleşmelerin geçerliliğini belli bir şekle bağlamıştır.
Günlük alışverişler, market, gazete alımı gibi işlemler. Geçerlidir.
Kefalet (belirli şartlarda), alacağın devri. Adi yazılı şekilde yapılmalıdır.
Noterde veya Tapu Memuru önünde yapılan işlemler. Taşınmaz satışı, resmi vasiyetname.
Kanunun geçerlilik şekli öngördüğü bir sözleşme, bu şekle uyulmadan yapılırsa KESİN HÜKÜMSÜZDÜR (Batıldır). Örn: Bir evi sadece adi yazılı kağıtla satmaya çalışırsanız, o satış geçersizdir. Tapuda yapılmak zorundadır.
Bu sözleşmelerde bir taraf, malın mülkiyetini diğer tarafa geçirmeyi üstlenir.
Satıcının, satılanın zilyetlik ve mülkiyetini alıcıya devretme, alıcının da buna karşılık bir bedel (semen) ödeme borcunu üstlendiği sözleşmedir.
Bir malın başka bir mal ile değiştirilmesidir. Para söz konusu değildir (veya ikincildir). Satış hükümleri kıyasen uygulanır.
Bağışlayanın, malvarlığından bir değeri karşılık almaksızın (ivazsız) bağışlanana devretmesidir.
Bu sözleşmelerde mülkiyet devredilmez, sadece malın kullanımı belirli bir süre için veya süresiz olarak devredilir.
Kiraya verenin bir şeyin kullanımını kiracıya bırakmayı, kiracının da buna karşılık kira bedeli ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.
* Konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracı lehine güçlü koruma hükümleri vardır.
* Kiraya veren, kiralananı kullanıma elverişli halde teslim etmek ve sözleşme süresince bu halde bulundurmakla yükümlüdür.
* Kiracı, kiralananı özenle kullanmak ve komşulara saygı göstermekle yükümlüdür.
İlk 7 haftanın konularından sorumlu olacaksınız. Özellikle borcun unsurları, sözleşmelerin kurulması, irade bozuklukları ve haksız fiil şartlarına dikkat ediniz.
Bu sözleşme grubunda bir taraf, diğer tarafın menfaatine bir işi görmeyi veya bir hizmeti ifa etmeyi üstlenir.
Vekilin, vekil edenin menfaatine ve iradesine uygun olarak bir işi görmeyi veya işlemi yapmayı üstlendiği sözleşmedir.
Özelliği: Sonuç taahhüdü YOKTUR. Özen borcu vardır.
Yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.
Özelliği: SONUÇ taahhüdü VARDIR.
İşçinin işverene bağımlı olarak belirli veya belirsiz süreyle iş görmeyi üstlendiği sözleşmedir.
Özelliği: BAĞIMLILIK unsuru esastır.
Bir kimsenin, hukuk düzeninin onaylamadığı zarar verici bir eylemle başkasına zarar vermesi "Haksız Fiil"dir. Haksız fiil faili, bu zararı tazmin etmekle yükümlüdür.
Sürücü A, kırmızı ışıkta geçerek B'nin aracına çarpar. Burada;
Hukukumuzda sorumluluk temelde ikiye ayrılır:
Kişi, kendi kusurlu eyleminden sorumlu olur. "Kusursuz ceza/tazminat olmaz" ilkesi geçerlidir.
Kişi kusurlu olmasa dahi, tehlike yaratan bir faaliyette bulunduğu veya belirli bir sıfata sahip olduğu için sorumlu tutulur.
Bir eylemin haksız fiil sayılması ve tazminat doğurması için 4 şartın BİRLİKTE gerçekleşmesi gerekir (TBK m.49):
Kişilerin mal veya şahıs varlığına zarar veren ve hukuk düzenince yasaklanan bir eylem olmalıdır.
Maddi (malvarlığında eksilme) veya Manevi (acı, elem, ızdırap) bir zarar doğmuş olmalıdır. Zarar yoksa tazminat da yoktur.
Fiil ile ortaya çıkan zarar arasında mantıksal bir bağ olmalıdır.
Örn: A B'ye çarpar, B hastaneye giderken ambulansa yıldırım düşerse, A yıldırım sonucu ölümden sorumlu tutulamaz.
Failin kasten (bilerek) veya ihmalen (dikkatsizlikle) hareket etmesi. (Kusursuz sorumluluk halleri hariç).
Haklı bir sebep olmaksızın, birinin malvarlığının diğeri aleyhine çoğalmasıdır. Fakirleşen taraf, zenginleşen taraftan "Zenginleşmenin İadesini" talep edebilir (İstirdat Davası).
Ahmet, elektrik faturasını internetten öder. Eşi Ayşe, Ahmet'in ödediğini bilmeden gidip vezneden aynı faturayı tekrar öder. Elektrik dağıtım şirketi burada sebepsiz zenginleşmiştir. İkinci ödeme iade edilmelidir.
Borç ilişkisi kurulduktan sonra beklenti, borcun ifa edilmesidir. Edilmezse yaptırımlar devreye girer.
İfa dışında borcu sona erdiren diğer haller TBK'da sayılmıştır:
Alacaklı ile borçlunun anlaşarak borcu silmeleridir. Alacaklının tek taraflı vazgeçmesi değil, SÖZLEŞMEDİR.
Eski borcun sona erdirilip yerine yeni bir borç kurulmasıdır. (Borç yapılandırması).
Alacaklı ve borçlu sıfatlarının aynı kişide birleşmesidir. (Babasına borcu olan oğlunun, babası ölünce tek mirasçı olması).
Borçlunun kusuru olmaksızın edimin imkansızlaşması. (Ressamın yapacağı evin depremde yıkılması, satılacak atın eceliyle ölmesi). Borç sona erer.
Zamanaşımı borcu sona erdirmez, sadece "Eksik Borç" haline getirir. Borçlu "Zamanaşımı Def'i" ile ödemekten kaçınabilir. Ama öderse geri isteyemez. Genel zamanaşımı süresi 10 yıldır.
Final sınavı öncesi genel tekrar haftasıdır. Borçlar Hukuku Genel Hükümler mantığını kavramak için vaka çalışmaları çözmeniz önerilir.
Başarılar Dileriz!
Tüm dönem konularından (1-15. Hafta) sorumlusunuz. Sınavda test ve klasik (vaka analizi) soruları yer alacaktır.