Tacir, şirketler ve kıymetli evrak hukuku hakkında bilmen gereken her şey. Örnek olaylarla anlatım.
Her iş ticari değildir ve her esnaf tacir değildir. Bu ayrım uygulanacak hukuku belirler.
Mahmut mahallede küçük bir bakkal işletiyor, bedeniyle çalışıyor. Cem ise 5 şubeli büyük bir market zinciri sahibi, sermayesiyle çalışıyor.
Fark: Mahmut "Esnaf", Cem "Tacir"dir. Mahmut iflas etmez, Cem iflas edebilir. Cem'in ticari defter tutması zorunludur.
Ticari İş Karinesi: Tacirin yaptığı her iş kural olarak ticari sayılır. Ancak tacir, "bu işlemi işletmem için değil, evim için yaptım" derse adi iş sayılır (Örn: Evine perde alması).
Bir ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işleten kişiye Tacir denir.
Evet. 5 yaşındaki Efe'ye babasından fabrika miras kalırsa, işletme Efe adına yürütülür. Tacir Efe'dir. Yasal temsilcisi (veli/vasi) sadece işleri yürütür ama tacir sıfatını almaz.
Ticari hayatın şeffaflığı için kurulmuş resmi kayıt sistemidir. Alenidir, herkes inceleyebilir.
Sicilin Olumlu Etkisi: Sicile tescil ve ilan edilen bir hususu "Bilmiyordum" diyerek kimse sorumluluktan kurtulamaz.
Şirket müdürü Ali istifa etmiştir ve bu durum sicilde ilan edilmiştir. Banka bunu görmeyip Ali'ye kredi verirse, şirket "Ali artık yetkili değil, sicile baksaydınız" diyerek borcu reddedebilir.
Taciri tanıtır. Zorunludur.
Örn: Yılmaz İnşaat Turizm A.Ş.
İşletmeyi (mekanı) tanıtır. İsteğe bağlıdır.
Örn: Divan Pastanesi
Unvan Koruması: Tüm Türkiye'de korunur. İstanbul'daki "X Turizm" ismini İzmir'de başkası kullanamaz.
İktisadi rekabetin dürüstlük kurallarına aykırı şekilde kötüye kullanılmasıdır.
Tacirler işletmenin durumunu görmek için defter tutmak zorundadır (Yevmiye, Defter-i Kebir, Envanter).
Lehe Delil Olma Şartları: Defterlerin mahkemede tacir lehine delil olması için; açılış ve kapanış tasdiklerinin tam olması ve kayıtların birbirini doğrulaması gerekir.
İki kişinin aralarındaki para alacaklarını teker teker istemekten vazgeçip, bunları bir hesaba kaydederek dönem sonunda oluşan bakiyeyi istemeyi kabul etmeleridir.
Cari hesap sözleşmesi yazılı olmak zorundadır. Bakkal defteri cari hesap değildir.
Birden fazla kişinin ortak bir amaç (kar elde etmek) için bir araya gelmesidir.
Ortaklar borçlardan tüm malvarlığıyla sorumludur. (Kollektif, Komandit).
Ortaklar sadece koydukları sermaye kadar sorumludur. (Anonim, Limited).
Hakkın senede bağlı olduğu, senet olmadan hakkın devredilemediği belgelerdir. (Bono, Poliçe, Çek).
Mücerretlik (Soyutluk) İlkesi: Senet, temel ilişkiden bağımsızdır.
Örnek: Ahmet, Mehmet'ten araba aldı ve senet verdi. Araba bozuk çıktı. Mehmet bu senedi Veli'ye ciro etmişse, Ahmet "Araba bozuk" diyerek Veli'ye ödeme yapmaktan kaçınamaz. Veli iyi niyetli üçüncü kişidir, parasını alır.
Üçlü bir ilişki vardır: Keşideci (Senedi düzenleyen), Muhatap (Ödeyecek olan), Lehtar (Parayı alacak olan).
Ahmet (Keşideci), Veli'den (Muhatap) alacaklıdır. Ahmet'in Ali'ye (Lehtar) borcu vardır. Ahmet bir poliçe düzenleyip Veli'ye der ki: "Bana olan borcunu git Ali'ye öde".
İkili ilişki vardır: Keşideci (Borçlu) ve Lehtar (Alacaklı). "Ödeyeceğim" vaadidir.
Bir bankaya hitaben yazılan ödeme emridir. Türkiye'de muhatap her zaman bir bankadır.
Çekte Vade Yoktur: Çek görüldüğünde ödenir. Üzerine "1 ay sonra ödenecek" yazılsa bile, bankaya ibraz edilirse banka (karşılığı varsa) ödemek zorundadır. (Uygulamada ileri tarihli çek kullanılması hukuki değil fiili bir durumdur).
Karşılıksız Çek: Çekin karşılığını bankada bulundurmayan keşideci için hapis cezasına varan yaptırımlar vardır (Çek Kanunu).
Hukuk dersleri mantığa ve kavramlara dayanır. Örnek olayları tekrar okumanız faydalı olacaktır.